Το 2024, περίπου 304 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν διεθνείς μετανάστες, δηλαδή κατοικούσαν σε χώρες διαφορετικές από εκείνες στις οποίες είχαν γεννηθεί. Οι μετανάστες αυτοί αντιπροσώπευαν περίπου 3,7% του παγκόσμιου πληθυσμού. Από αυτούς, περίπου το 65% ζούσε σε χώρες υψηλού εισοδήματος, όπου αντιστοιχούσαν στο 15% περίπου του συνολικού πληθυσμού.
Η Ευρώπη αποτελεί σήμερα τον σημαντικότερο προορισμό διεθνών μεταναστών. Το 2024 φιλοξενούσε περίπου 94 εκατομμύρια μετανάστες, δηλαδή περίπου 30,9% του παγκόσμιου μεταναστευτικού πληθυσμού. Ακολουθεί η Βόρεια Αμερική, με περίπου 61 εκατομμύρια μετανάστες, και η περιοχή της Βόρειας Αφρικής και της Δυτικής Ασίας, με περίπου 54 εκατομμύρια μετανάστες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής φιλοξενούσαν περισσότερους διεθνείς μετανάστες από οποιαδήποτε άλλη χώρα το 2024, με περίπου 52,4 εκατομμύρια άτομα. Η Γερμανία αποτελούσε τον δεύτερο σημαντικότερο προορισμό, με 16,8 εκατομμύρια μετανάστες, και ακολουθούσαν η Σαουδική Αραβία (13,7 εκατομμύρια), το Ηνωμένο Βασίλειο (11,8 εκατομμύρια), η Γαλλία (9,2 εκατομμύρια), η Ισπανία (8,9 εκατομμύρια), ο Καναδάς (8,8 εκατομμύρια), τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (8,2 εκατομμύρια), η Αυστραλία (8,1 εκατομμύρια), η Ρωσική Ομοσπονδία (7,6 εκατομμύρια), η Τουρκία (7,1 εκατομμύρια) και η Ιταλία (6,6 εκατομμύρια).
Σε ορισμένες μικρές χώρες υψηλού εισοδήματος, οι μετανάστες αποτελούν εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό του συνολικού πληθυσμού. Για παράδειγμα, στο Κατάρ αντιστοιχούν στο 76,7% του πληθυσμού, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στο 74,0%, και στο Κουβέιτ στο 67,3%.
Όσον αφορά τις χώρες προέλευσης, η Ινδία διαθέτει τον μεγαλύτερο πληθυσμό μεταναστών στον κόσμο, με σχεδόν 18 εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν στο εξωτερικό. Ακολουθεί το Μεξικό, με περίπου 11 εκατομμύρια μετανάστες. Η Ρωσική Ομοσπονδία αποτελεί την τρίτη σημαντικότερη χώρα προέλευσης, με περίπου 10,8 εκατομμύρια, ενώ ακολουθεί η Κίνα με περίπου 10 εκατομμύρια μετανάστες. Στην περίπτωση της Συρίας, η οποία ακολουθεί, περισσότεροι από 8 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στο εξωτερικό, κυρίως ως πρόσφυγες, λόγω του εκτεταμένου εκτοπισμού που προκάλεσε ο εμφύλιος πόλεμος της τελευταίας δεκαετίας.
Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι οι περισσότερες χώρες προέλευσης μεταναστών είναι χώρες σχετικά χαμηλότερου εισοδήματος, ενώ οι κύριες χώρες υποδοχής είναι χώρες υψηλότερου εισοδήματος.
Η εξήγηση των μεταναστευτικών ροών αποτελεί κεντρικό αντικείμενο της διεθνούς οικονομικής.
Οι πρόσφατες τάσεις στην εξέλιξη του αριθμού μεταναστών στην παγκόσμια οικονομία παρουσιάζονται στο Γράφημα που ακολουθεί.
Για περισσότερα στοιχεία συμβουλευθείτε την Έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για την Παγκόσμια Μετανάστευση του 2024.
Στη διάλεξη αυτή παρουσιάζουμε ένα απλό υπόδειγμα διεθνούς κινητικότητας της εργασίας.
Υποθέτουμε δύο χώρες, οι οποίες παράγουν ένα πανομοιότυπο διεθνώς εμπορεύσιμο αγαθό.
Η τεχνολογία της παραγωγής εξαρτάται από την εργασία και ένα εξειδικευμένο συντελεστή που δεν μπορεί να μεταφερθεί διεθνώς (κεφάλαιο ή γη).
Χωρίς μετανάστευση υπάρχουν διαφορές στους πραγματικούς μισθούς, είτε λόγω διαφορών στην τεχνολογία, είτε λόγω διαφορών στη διαθεσιμότητα του κεφαλαίου και της γής σε σχέση με την εργασία.
Η ελεύθερη μετανάστευση οδηγεί σε σύγκλιση των πραγματικών μισθών, καθώς μετακινούνται εργαζόμενοι από τη χώρα με τους χαμηλότερους πραγματικούς μισθούς στη χώρα με τους υψηλότερους. Οι μισθοί ανεβαίνουν στην χώρα προέλευσης και πέφτουν στη χώρα υποδοχής, έως ότου τελικά εξισωθούν.
Η διεθνής μετανάστευση οδηγεί σε αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής, καθώς συνεπάγεται αύξηση της μέσης παραγωγικότητας του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού.
Ωστόσο η μετανάστευση έχει επιπτώσεις στη διανομή του εισοδήματος. Κάποιοι ωφελούνται και κάποιοι ζημιώνονται. Οι μετανάστες και οι υπόλοιποι εργαζόμενοι στην χώρα προέλευσης μεταναστών ωφελούνται, καθώς οι πραγματικοί μισθοί τους ανεβαίνουν. Οι εργαζόμενοι στη χώρα υποδοχής μεταναστών ζημιώνονται καθώς οι πραγματικοί μισθοί τους συμπιέζονται. Οι ιδιοκτήτες του κεφαλαίου (ή της γης) στη χώρα υποδοχής ωφελούνται καθώς η πρόσοδος του κεφαλαίου (ή της γης) αυξάνεται. Οι ιδιοκτήτες του κεφαλαίου (ή της γης) στη χώρα προέλευσης ζημιώνονται καθώς η πρόσοδος του κεφαλαίου (ή της γης) συμπιέζεται.
Αυτές οι επιπτώσεις στη διανομή του εισοδήματος είναι και ο λόγος που οι περισσότερες χώρες σήμερα θέτουν περιορισμούς στην εισδοχή μεταναστών, υποκύπτοντας στις πιέσεις των εργαζομένων στις χώρες υποδοχής μεταναστών.
Οι περιορισμοί στη μετανάστευση οδηγούν και σε περιορισμένη σύγκλιση των πραγματικών μισθών. Οι μισθοί ανεβαίνουν στην χώρα προέλευσης και πέφτουν στη χώρα υποδοχής, αλλά δεν εξισώνονται.
Έστω και υπό περιορισμούς, η μετανάστευση οδηγεί σε αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής η οποία όμως είναι μικρότερη από ό,τι αν δεν υπήρχαν περιορισμοί. Το ίδιο συμβαίνει και με τις επιπτώσεις στους πραγματικούς μισθούς και στη διανομή του εισοδήματος.
Τους τελευταίους δύο αιώνες υπήρξαν δύο μεγάλα μεταναστατευτικά ρεύματα. Το πρώτο διήρκεσε, από το 1820 μέχρι την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η μετανάστευση ήταν σε μεγάλο βαθμό χωρίς περιορισμούς. Το δεύτερο ξεκίνησε από το 1950, όταν η μαζική μετανάστευση αυξήθηκε ξανά παρά τους περιορισμούς και τα εμπόδια των χωρών υποδοχής. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς μετανάστατευσης λαμβάνει χώρα από την Αφρική και την Ασία προς την Ευρώπη και από το Μεξικό και τη Νότιο Αμερική προς τις ΗΠΑ.
Η πρόκληση για τις σύγχρονες οικονομίες είναι να βρουν τρόπους ώστε να αξιοποιήσουν τα συνολικά οφέλη της μετανάστευσης, περιορίζοντας παράλληλα τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες που μπορεί να δημιουργεί. Η ισορροπία αυτή αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητήματα της διεθνούς οικονομικής πολιτικής στον 21ο αιώνα.
Σύνδεσμος στις Διαφάνειες της Διάλεξης
Ένα Ενδιαφέρον Βιβλίο: Η Διεθνής Μετανάστευση και η Παγκόσμια Οικονομία
Ένα Ενδιαφέρον Άρθρο του Economist: Τρέλλες των Συνόρων
Η Έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για την Παγκόσμια Μετανάστευση του 2024
Διδακτικά Εγχειρίδια
Κεφάλαιο 7 στο Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία
Μέρος από το Κεφάλαιο 4 στο Διεθνής Οικονομική: Θεωρία και Πολιτική
Διεθνης Οικονομικη 